پس از وى ، افرادى چون ابن جبلّه ، ابن فضّال و ابن محبوب ، به تدوين كتاب رجالى پرداختند « 1 » تا اين كه در قرن سوم هجرى ، محمّد بن خالد برقى ، كه يكى از ياران امام كاظم عليه السلام بود ، به عنوان اوّلين رجال‌نويس شيعه ، اثر خويش را پديد آورد . « 2 » شيخ طوسى مىنويسد : بعضى از بزرگان شيعه به تدوين فهرست كتاب‌هاى شيعه و آنچه از اصولْ روايت شده بوده ، پرداختند ، كه ابو الحسن بن على ( ابن غضائرى ) آنها را تكميل نمود و در دو كتاب ، تدوين كرد ؛ امّا اين دو كتاب ، پس از مرگ وى از ميان رفتند . « 3 » و در نهايت ، در اوايل قرن پنجم ، اصول چهارگانهء رجالى ، يعنى : اختيار معرفة الرجال ، فهرست الطوسى ، رجال الطوسى و رجال النجاشى ، از مصنّفات قبلى استخراج شد و تدوين يافت . در قرن ششم ، دو كتاب فهرست منتجب الدين و معالم العلماء ابن شهر آشوب ، تأليف گرديد . در قرن هفتم نيز احمد بن طاووس حلّى ، كتاب حلّ الإشكال را با استفاده از اصول چهارگانهء قبلى تدوين نمود و دو شاگردش علّامهء حلّى و ابن داوود ، از وى پيروى نمودند و نام علماى قرن هفتم را به كتاب‌هايشان افزودند . پس از آنها سيّد على بن عبد الحميد نيلى ( 841 ق ) ، رجال خود را تأليف نمود ، تا اين كه شيخ حرّ عاملى ، كتاب أمل الآمل را تدوين كرد . پس از وى ، ميرزا عبد اللَّه افندى ، رياض العلماء را تأليف نمود . « 4 » اين جريان ، كم و بيش در قرون بعدى ادامه داشت و آثار قابل توجّهى نيز به وجود آمد . « 5 » در قرن چهاردهم نيز چند اثر برجستهء رجالى تأليف شد كه در صفحات آتى ، ضمن معرّفى آنها ، فهرستى از ديگر آثار رجالى در اين قرن ، ارائه خواهد شد .

--> ( 1 ) . الذريعة ، ج 10 ، ص 80 . ( 2 ) . تأسيس الشيعة لعلوم الإسلام ، ص 64 - 67 . ( 3 ) . الذريعة ، ج 10 ، ص 80 . ( 4 ) . همان ، ج 10 ، ص 81 - 82 . ( 5 ) . جهت اطّلاع بيشتر ، ر . ك : همان ، ج 10 ، ص 82 - 160 .